تبلیغات
گاهنامه عرفانی توتم - صوفیه، اهل نجات یا اهل دوزخ/ بررسی اجمالی زهد در نگاه صوفیه|حسین ابراهیمی
 
گاهنامه عرفانی توتم
                                                        
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : مسعود امانی
نظرسنجی
دومین شماره مجله توتم را چگونه ارزیابی می کنید؟






صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

ظهور دین اسلام و آشنایی مردم با آن و دستورات آن فضایی را ایجاد کرد تا هرکس برای بدست آوردن معرفت بیشتر به دین و به خدا رو به سوی وادی تقوا و زهد بگذارند. این جریان آنچنان رشد پیدا کرد که حتی افراد مختلفی در همان ابتدا ترک دیار گفته و دست از زندگی کشیدند و به یک گوشه پناه بردند و مشغول عبادت شدند. غافل از این که بخشی از عبادت خدا حضور در اجتماع و تلاش برای بهبود آن است. انسان موجودی اجتماعی می باشد و اگر هر فردی کنج عزلت گزیند و دست از زندگی بشوید و خود را تارک الدنیا کند، چیزی به اسم اجتماع پدید نخواهدآمد. در این اوضاع هرکس به گوشه ای میرود و از اسلام یک فرقه ای می سازد. فرقه هایی که معلوم چه دغدغه ای دارند و انسان را به کدام سو رهنمون خواند کرد. پیامبر (ص)در سخنان خود بیان داشتنه اند که روزی پس از من، امّت من به هفتاد وسه فرقه تقسیم می شود که یک فرقه اهل نجات و هفتاد و دو فرقه اهل دوزخ هستند. حالا مسئله اساسی این است که اهل نجات کیست؟ چگونه می توان اهالی دوزخ را شناخت؟...

ظهور دین اسلام و آشنایی مردم با آن و دستورات آن فضایی را ایجاد کرد تا هرکس برای بدست آوردن معرفت بیشتر به دین و به خدا رو به سوی وادی تقوا و زهد بگذارند. این جریان آنچنان رشد پیدا کرد که حتی افراد مختلفی در همان ابتدا ترک دیار گفته و دست از زندگی کشیدند و به یک گوشه پناه بردند و مشغول عبادت شدند. غافل از این که بخشی از عبادت خدا حضور در اجتماع و تلاش برای بهبود آن است. انسان موجودی اجتماعی می باشد و اگر هر فردی کنج عزلت گزیند و دست از زندگی بشوید و خود را تارک الدنیا کند، چیزی به اسم اجتماع پدید نخواهدآمد. در این اوضاع هرکس به گوشه ای میرود و از اسلام یک فرقه ای می سازد. فرقه هایی که معلوم چه دغدغه ای دارند و انسان را به کدام سو رهنمون خواند کرد. پیامبر (ص)در سخنان خود بیان داشتنه اند که روزی پس از من، امّت من به هفتاد وسه فرقه تقسیم می شود که یک فرقه اهل نجات و هفتاد و دو فرقه اهل دوزخ هستند. حالا مسئله اساسی این است که اهل نجات کیست؟ چگونه می توان اهالی دوزخ را شناخت؟.

یکی از این هفتاد و سه فرقه مسلمان "فرقه صوفیه" است. در بخش به بررسی بخش کوچکی از این فرقه یعنی مسئله زهد از نگاه صوفیه می پردازیم.

زهد در لغت به معنای راضی بودن به مقدار لندک است. زاهد به کسی گفته میشود که نسبت به چیزی بی میل بوده و به مقدار آن راضی باشد. لازم به ذکر است که زهد گاه ناشی از یک فقر و عدم تمکن مالی است و گاه ناشی از اختیار است که فرد در عین تمکن مالی به حداقل راضی می شود. به تعبیر صحیح تر گاه اجباری و گاه اختیاری است. کلمه زهد در قرآن معروف به عنوان یک صفت پسندیده اخلاقی در قرآن نیامده است، ولی الفاظ دیگری در آن آمده است که معنای زهد را رسانده و بیانگر فضیلت و ارزش آن ، به عنوان یک خوی پسندیده بزرگ است. و شاید کلمه "تقوا"چنین معنای خوبی را برساند.

امام علی (ع) در تعریف زهد در خطبه 81 نهج البلاغه می فرماید:" ای مردم! زهد آن است که آرزو کوتاه نمایید و هنگام نعمت شاکر باشید و از گناهان دوری کنید.پس اگر نتوانستید هرسه امر را در خود جمع آورید دست کم نگذارید حرام بر صبر شما غلبه کند ونیز شکرگزاری به هنگام برخورداری از نعمت را فراموش نکنید، زیرا خدا با حجت های هویدا و آشکار و کتابهای روشنگر جای عذری باقی نگذارده است."

چنین بدست می آید که زهد، هیچ گونه ناسازگاری با تلاش و کوشش برای گذارن زندگی دنیا ندارد و انسان زاهد لازم نیست که از اجتماع گریزان شده وبه خانقاه و جنگل و بیابان روی آورد، بنابراین زهد هم برای فقیر میسر است و هم برای غنی،هم برای کسی که تنها در بیابان یا درون جنگل راه می سپرد یا زندگی می کند. و هم برای کسی که در درون جامعه ، شهرها و روستاهای بزرگ و کوچک،خانه و زندگی و کسبی دارد. و در هرکجا و در هر مرتبه ای از زندگی حلال که باشد، می تواند با شرایطی که علی (ع) فرموده است زاهد باشد. دست رد زدن به تمامی آنچه در دنیا است و منع استفاده از نعمات خدا برای بدست آوردن زهد نه تنها کاری پسندیده نیست بلکه بسیار نکوهش شده است. آیا کسی می تواند انسان را از نعمات خدا منع کند و زینت های خارج شده برای بندگان را حرام بشمارد؟ انسان امروز باید متوجه باشد که در دریای کالاهای رنگارنگ موجود در بازار جهانی غرق نشود و اگر هم می خواهد پا به این دریای مواج بگذارد، برای عدم فراموشی خدا و پروردگار خود، شاکر نعمات او باشد. بی شک غرق شدگی در این موج های خروشان نتیجه ای جز غرگی به دنیا و ترک یاد خدا نخواهد داشت.

از پیامبراعظم(ص) نقل می شود که فرمودند:" ملعون کسی است که خود را سربار جامعه می سازد". همچنین از حضرت علی (ع)از پیامبر (ص)نقل کرده است که فرمودند:"در میان امّت من گوشه نشینی و رهبانیت وجود ندارد." در این باره شهید مطهری به خوبی حق مطلب را را ادا میکند و می گوید:" در حقیقت این است که زهد اسلامی غیر از رهبانیت است. رهبانیت بریدن از مردم و روی آوردن به عبادت است. بر اساس این اندیشه که کار دنیا و آخرت از یکدیگر جداست، دو نوع کار بیگانه از هم است ، از دو کار یکی را باید انتخاب کرد و یا باید به عبادت و ریاضت پرداخت تا در آن جهان به کار آید و یا باید متوجه زندگی و معاش بود تا در اینت جهان بکار آید."با یان توصیفات درک میگردد که زهد در نگاه صوفیه، دست شستن از تمامی تعلقات دنیایی از جمله مال و ثروت و زن و فرزند و ... برای بدست آوردن آخرت از طریق عبادت است. ترک دنیا به معنی به دست آوردن آخرت نیست، چیزی که صوفیه به قائل است عکس این موضوع است. دنیا مزرعه آخرت است که باید در آن تخم آنچه که طلب  آن را در آخرت داریم بکاریم، تا وقتی فردا می رسد بتوانیم از آن برداشت کنیم. کاشت تخم معیوب زهد صوفی گرایانه در مزرعه دنیا سرانجامی جز برداشت محصول معیوب نخواهد داشت. حساب این جهان از جهان دیگر جدا نمی باشد که من برای به دست آوردن آن جهان ترک این جهان کنم.

این است که رهبانیت برضد زندگی و برضد جامعه گرایی است. مستلزم کناره گیری از خلف و بریدن از مردم و سلب هرگونه مسئولیت و تعهد از خود است.اما زهد اسلامی در عین اینکه مستلزم انتخاب زندگی ساده و بی تکلف است و براساس پرهیز لاز تتنعم و تجمل و لذت گرایی است،در متن زندگی و در بطن روابط اجتماعی قرار دارد و در عین جامعه گرایی است.

امام علی (ع) به روشنی در خطبه 193 نهج البلاغه ویژگی های متقین و زهاد را تصویر میکند.و می فرماید :" از دیگر نشانه های انسان پرهیزگار این است که او را می بینی که در دین نیرومند، دور اندیش و در عین حال ملایم، دارای ایمانی توام با یقین ، حریص در دانش، برخوردار از دانایی همراه با بردباری، در عین بی نیازی میانه رو، در عبادت خاشع، و در حال تهیدستی دارای ظاهری آراسته است، در سختی شکیبا، خواهان روزی حلال، در هدایت با نشاط ، و از طمع بیزار است. کارهای نیکو میکند در عین حال می ترسد."

از سخنان امام علی (ع) دریافت می شود؛ کسی که حریص در دانش است چگونه می تواند در به تنهایی در گوشه خانقاه به تحصیل علوم برتر زمانه بپردازد؟ در حالی که هیچ دسترسی به کتب و کتابخانه ندارد. صوفی فقری را به خود تحمیل می کنند و از نشانه های آن پوشیدن دلق یا خرقه مندرس است، که عامدانه و اختیاری میباشد؛ حال چگونه می تواند دارای ظاهری آراسته باشد؟.کسی که در یک گوشه می نشیند و به عبادت می پردازد، هیچ تلاشی برای بدست آوردن مال به منظئر گذران رندگی نمی کند، حال این چنین فردی چگونه می تواند خواهان روزی حلال باشد؟

یکی از جریان های انحرافی که از همان ابتدا شروع شد و قرن ها ادامه پیدا کرد، جریان صوفی گری و رهبانیت در سلام است.افول اسلام و اندیشه و معارف آن تاحدی به گوشه نشینی و علاقه به آن و ترک دنیا و عدم تلاش برای رشد اسلام مربوط می شود. رهی که صوفی می رود ناکجا آباد است و انجامی جز آتش دوزخ نخواهد داشت. آتش دوزخ چشم به راه آن هفتاد و دو فرقه امّت مسلمان است که راه گمراهی پیش گرفته اند.این قوم اهل حق نیستند و کج می روند.

 

منابع:

آن سوی صوفی گری. احمد باقریان ساروی

نهج البلاغه. خطب 81و 193

سیری در نهج البلاغه. استاد مطهری





نوع مطلب :
برچسب ها :